T-72
T-72 to czołg konstrukcji radzieckiej wprowadzony na uzbrojenie wojsk radzieckich w początku lat 70.. Produkowany w Niżnym Tagilu w Uralskiej Fabryce Wagonów (UWZ). Czołg ten posiada wielowarstwowy pancerz oraz wyposażony jest w automat ładowania (elektromechaniczny zespół automatycznego ładowania), pozwalający na zredukowanie załogi do trzech żołnierzy (dowódca, działonowy, kierowca-mechanik).
Na wyposażenie Wojska Polskiego wszedł w 1978 roku. Do dziś stanowi podstawowy komponent polskich wojsk pancernych - według danych MON z 1 października 2005 w użyciu jest obecnie 597 takich wozów. ZSRR sprzedał licencje na jego produkcję do kilku krajów (Czechosłowacji, Indii, Jugosławii, Polski). W naszym kraju produkowany jest w gliwickim Bumarze. W Polsce występuje w następujących wersjach: T-72M, T-72M1 i T-72M1D. Jego daleko posuniętą modernizacją jest PT-91, których polskie wojska lądowe posiadają 233. Ogółem do połowy lat 90. zbudowano około 20 tysięcy tych czołgów w kilku krajach świata. T-72 używają armie kilkunastu państw. Dla przykładu - Armia Rosyjska posiada około 9000 czołgów T-72 kilku wersji, Bułgaria 430, Czechy 543, Słowacja 272, Ukraina ma ich 1300 egzemplarzy, Białoruś 1600, Indie 1700, Syria 1500, Kazachstan 600, Turkmenistan 500 (dane na rok 2003).
Uzbrojenie główne:
armata gładkolufowa 125 mm różnych wersji:
- 2A26-M2 (D-81; montowana w T-72) kalibru 125 mm na pociski odłamkowo-burzące, kumulacyjne, podkalibrowe
- 2A46 (D-81T; montowana w T-72A i jego eksportowych wersjach)
- 2A46M (D-81TM; T-72B i jego eksportowe wersje), mogąca dodatkowo wystrzeliwać czołgowe ppk
Uzbrojenie dodatkowe
sprzężony z armatą karabin maszynowy PKT kalibru 7,62 mm
przeciwlotniczy karabin maszynowy (wkm) NSW kalibru 12,7 mm
Pancerz
kadłub - 80 mm stali + 105 mm tekstolitu szklanego (STEF) + 20 mm stali pod kątem 22 stopni o (grubości przeliczeniowej 530 mm(T-72); 60 mm stali + 105 mm STEF + 50 mm stali o grubości przeliczeniowej - 550 mm (T-72A, T-72M); 16 mm stali o podwyższonej twardości + 60 mm stali + 105 mm STEF + 50 mm stali o grubości przeliczeniowej 580 mm (T-72A, T-72M1); wersje T-72B i T-72S wyposażone w nowy wielowarstwowy pancerz kadłuba, na wozach póąniejszych serii instalowany pancerz reaktywny Kontakt-1; T-72BM chroniony integralnym pancerzem reaktywnym II generacji Kontakt-5
wieża - odlew staliwny o zróżnicowanej grubości, około 350-475 mm (T-72, T-72M) o grubości przeliczeniowej - <410 mm; odlew staliwny z integralnymi komorami mieszczącymi elementy ceramiczne (T-72A, T-72M1) o grubości przeliczeniowej - <530 mm; odlew staliwny z integralnymi komorami mieszczącymi elementy pancerza NERA (T-72B) o grubości przeliczeniowej <640 mm
kadłub boki - 80 mm
Warianty
T-72 Urał ("Ural"; Obiekt 172M; 1973 r.)
T-72K - czołg dowodzenia na bazie T-72, dodatkowa radiostacja R-130M
Obiekt 172-2M Bajwoł ("Bawół") - opracowana na początku lat 70. modernizacja T-72; armata 2A46M ze zmienionym systemem stabilizacji, pancerz kadłuba pod kątem 20 stopni, całkowicie metalowe fartuchy chroniące boki kadłuba, ekrany pancerne osłaniające wieżę, jednostka ognia zwiększona do 45 nabojów, zmodyfikowane zawieszenie, wyrzutnie granatów dymnych, silnik 840 KM
T-72 (Obiekt 172M-E,-E1;) - wariant eksportowy, czasem określany jako T-72G
T-72 Urał-1 ("Ural-1"; Obiekt 172M1; 1976 r.) - armata 2A46, nowy pancerz wieży z wkładami korundowymi
T-72A (Obiekt 176; 1979 r.) - system kierowania ogniem i dalmierz laserowy TPD-K1, nowy pancerz wieży z wkładami piaskowymi ("Dolly Parton"); w latach 80. przód kadłuba wzmocniony 17 mm płytą ze stali o podwyższonej twardości
T-72AK (Obiekt 176K) - czołg dowodzenia na bazie T-72A
T-72AW - T-72A z pancerzem reaktywnym Kontakt-1
T-72B (Obiekt 184; 1985 r.) - system kierowania ogniem 1A40-1, system 9K120 dający możliwość wystrzeliwania czołgowych ppk 9M119, nowa armata 2A46M i układ stabilizacji, wzmocniony pancerz wieży (w kodzie NATO określany jako "Super Dolly Parton") i kadłuba, silnik W-84-1 o mocy 618 kW/840 KM; kolejne serie wozów dopancerzane pancerzem reaktywnym Kontakt-1, czasem określane (niepoprawnie) jako T-72BW
T-72B1 (Obiekt 184-1) - odmiana T-72B pozbawiona możliwości wystrzeliwania czołgowych ppk
T-72B1K (Obiekt 184K-1) - czołg dowodzenia na bazie T-72B1
T-72BK (Obiekt 184K) - czołg dowodzenia na bazie T-72B
T-72BM (Obiekt 187; 1988 r.) - wersja rozwojowa T-72B z pancerzem reaktywnym II generacji Kontakt-5
T-72BU (Obiekt 188; 1993 r.) - pierwotne oznaczenie T-90
T-72M (Obiekt 172M-E2,-E3,-E4; 1980 r.) - wariant eksportowy T-72A, system kierowania ogniem i dalmierz laserowy TPD-K1
T-72M1 (Obiekt 172M-E5,-E6; 1981 r.) - wariant eksportowy T-72A, system kierowania ogniem i dalmierz laserowy TPD-K1, pancerz wieży z wkładami piaskowymi (w kodzie NATO określany jako "Dolly Parton"), przód kadłuba wzmocniony 17 mm płytą ze stali o podwyższonej twardości
T-72M1M (Obiekt 172M-E8; 1987 r.)- 1) pierwotne oznaczenie T-72S 2) opracowana w Rosji w latach 90. na eksport modernizacja T-72M1 z systemem obrony aktywnej Arena
T-72S (1987 r.; określany pierwotnie jako T-72M1M) - wariant eksportowy T-72B, pancerz reaktywny Kontakt-1
M-84 (1983 r.) - jugosłowiańska odmiana T-72M, rodzimy system kierowania ognia
M-84A (1988 r.) - modernizacja M-84 z warstwowym pancerzem wieży, pasywne nocne urządzenia celownicze
M-92 Vihor (wcześniej określany jako V-2001) - opracowywany od końca lat 90. nowy jugosłowiański czołg
M-84A4 Snajper (1997 r.) - chorwacka modernizacja M-84 z nowym systemem kierowania ogniem
M-94 Degman - chorwacka propozycja modernizacji M-84
M-84AB - 1) eskportowa wersja M-84A, w służbie w siłach pancernych Kuwejtu 2) serbska propozycja modernizacji T-72M i T-72M1
M-84AB1 - serbska propozycja modernizacji czołgów rodziny T-72, z pancerzem reaktywnym II generacji Kontakt-5 i nowym systemem kierowania ognia
T-72 Ajeya - indyjska wersja licencyjna T-72M1
T-72 Asad Babyl ("Lew Babilonu") - iracka wersja licencyjna T-72M1
T-72M1Cz - czechosłowacka modernizacja T-72M1, pancerz reaktywny Dyna-72
T-72M1D - polskie oznaczenie dowódczej wersji T-72M1
T-72M1S (okreąlana także jako T-72M1A) - słowacka modernizacja T-72M1, pasywne nocne przyrzśdy celownicze, pancerz reaktywny Dyna-72
T-72M1Z - polska modernizacja T-72M1, czołg doprowadzony do standardu PT-91 Twardy
T-72M2 Moderna - słowacka modernizacja T-72M1, nowy system kierowania ogniem, silni, pancerz reaktywny Dyna-S
T-72M4Cz - czeska modernizacja T-72M1, nowa armata, system kierowania ogniem, silnik, pancerz reaktywny Dyna-72
T-72AG - ukraińska propozycja modernizacji czołgów rodziny T-72, opracowana z wykorzystaniem elementów T-80UD i T-84
T-72MP - ukraińska propozycja modernizacji czołgów rodziny T-72
T-72-120 - ukraińska propozycja modernizacji czołgów rodziny T-72 z armatą 120 mm
TR-125 - rumuńska wersja rozwojowa czołgu rodziny T-72
Dane techniczne
masa czołgu - 41 500 kg (T-72M); 44 500 kg (T-72B)
załoga - 3 żołnierzy
długość całkowita - 9530 mm
długość kadłuba - 6670 mm (z błotnikami)
szerokość - 3460 mm (całkowita 3720 mm dla wersji z rozkładanymi ekranami)
wysokość - 2370 mm
prześwit - 430 mm
maksymalna prędkość - 80 km/h
zasięg 550 km
silnik wielopaliwowy W-46 o mocy 574 kW (775 KM) przy 2000 obr./min; UPM-Układ Przeniesienia Mocy: przekładnia pośrednia przyśpieszająca, oraz SB-MS (skrzynia biegów-mechanizm skrętu), mechaniczny z dwiema bocznymi skrzyniami biegów i współosiowymi przekładniami bocznymi typu planetarnego.
zapas amunicji - działo 39 szt.