BM-21 "Grad"

BM-21 "Grad" (БМ-21 "Град") Jest to sowiecka polowa wyrzutnia rakietowa opracowany na początku lat '60. BM oznacza w wolnym tłumaczeniu "Pojazd bojowy" (z rosyjskiego: Boyevaya Mashina); "Grad" oznacza natomiast, że przeciwnik zalewany jest gradem ognia. Na Zachodzie, system ten był początkowo znany jako M1964. BM-21 Grad używany jest obecnie przez ponad 50 krajów, Grad jest najpowszechniej stosowaną artylerią rakietową. Jej sukces w walce doprowadził do częstego skopiowania lub opracowania podobnych systemów.

Decyzję o zaprojektowaniu BM-21 Grad podjęła Rada Ministrów ZSRR decyzją z 30 maja 1960 roku. Zadanie to otrzymało biuro konstrukcyjne NII-147 z Tuły. Pierwsze wyrzutnie trafiły do jednostek w 1963 roku, publiczna prezentacja nowego systemu odbyła się w 1964 roku na defiladzie w Moskwie podczas obchodów rewolucji październikowej. W następnych latach była szeroko eksportowana, wśród jej użytkowników znajduje się także Wojsko Polskie.

Podobnie jak inne typy wyrzutni artyleryjskich BM-21 jest przeznaczona do ostrzeliwania celów powierzchniowych, najczęściej oddziałów w rejonach ześrodkowania.

BM-21 posiada 40 (4x10) prowadnic rurowych zainstalowanych na zmodyfikowanym podwoziu samochodu Ural-375D (6x6). Pakiet prowadnic wraz z kołyską jest osadzony na obrotowym łożu przymocowanym do ramy samochodu. Kąty ostrzału w poziomie są dla małych kątów podniesienia ograniczone z powodów bezpieczeństwa (wyloty prowadnic znajdują sie na wysokości kabiny). Prowadnice mogą być naprowadzane elektrycznie lub ręcznie. Pociski są odpalane elektrycznie. Celownik mechaniczny, kątomierz działowy oraz mechanizm sterowania napędami kierowania umieszczony jest na wysięgniku z lewej strony wyrzutni.

Standardowym typem pocisku wystrzeliwanym z BM-21 jest M-21OF z głowica odłamkową. Ma on masę 66 kg i długość 2870 mm. Jego donośność wynosi 20 400 m. W Polsce powstała rodzina pocisków Feniks-Z które dzięki zastosowaniu nowoczesnego paliwa rakietowego maja zasięg ponad 40 km. Pociski na torze lotu są stabilizowane zarówno brzechwowo, jak i obrotowo (niewielką prędkość kątową nadaje im występ prowadzący współpracujący z bruzdą rury wyrzutni). Pociski są dostarczane na stanowisko ogniowe przy wykorzystaniu samochodów amunicyjnych ZiŁ-152 lub Star. Pociski tego samego typu mogą być odpalane z sowieckich wyrzutni Grad-W i czechosłowackich RM-70.

Warianty:

• Federacja Rosyjska
• BM-21 "Grad": Oryginalna 40-turowa wyrzutnia, zamontowana na ciężarówce Ural-375D.
• 9P138 "Grad-1": Wyrzutnia w wersji 36-turowej, zamontowane 6x6 rakiet, oparta na podwoziu ZiŁ-131.
• BM-21V "Grad" V "(Vozdushnodesantiy -"powietrzno-desantowy") (oznaczenie NATO M1975): opracowane dla wojsk lotniczych w 1969 roku. Pojazd jest wystarczająco mocny, aby mógł być zrzucany z powietrza. Części pojazdu, takie jak płótno dachu oraz kabiny mogą być usunięte lub zrzucane oddzielnie w celu zmniejszenia jej rozmiaru podczas tranzytu.
• 9А51 "Prima": 50-turowa wyrzutnia oparta na podwoziu Ural-4320. Wyprodukowano bardzo mało egzemplarzy.
• 9K132 "Grad-P"
• BM-21PD "Damba" (Protivodiversionnyi): Opracowana do ochrony baz morskich, przeciwko okrętoom podwodnym
• A-215 "Grad-M": 22-turowa wyrzutnia przystosowana dla marynarki wojennej, wprowadzona w 1978 roku.




Wiele z tych wersji było produkowane przez kilka innych krajów, w tym Chiny, Czechosłowacja, Egipt, Iran, Korea Północna, Polska i Rumunia.


• Białoruś
• BM-21A "Belgrad": Jest to zmodernizowana wersja, oparta na ciężarówce MAZ-631705 6x6 z silnikiem wysokoprężnym TMZ-8424. System został zdewaluowany w 1997 r. i wszedł z uzytku parę lat później.


• Ukraina
• BM-21godz "Grad-U"


• Chińska Republika Ludowa
• Type 81 SPRL: Chiny wyprodukowało Type 81, na podstawie Rosyjskiego BM-21, który to przechwycili w wojnie Chińsko-Wietnamskiej w 1979 roku. Ponieważ jest to bezpośrednia kopia, Type 81 jest bardzo podobny do swojego Rosyjskiego poprzednika. Jego 40 wyrzutni są zamontowane na ciężarówce Yan'an SX2150, które w odróżnieniu od wersji oryginalnej Rosyjskiej, posiada kabinę chronioną przez specjalne tarcze.
• Type 83 SPRL: Jest to wersja 24-wyrzutniowa, w oparciu o ciężarówkę Dong Feng.
• Type 89 TSPRL
• Type 90 SPRL:
• Type 90A: Zmodernizowana wersja Type 90 SPRL
• Type 90b: Jak na razie ostatnia wersja. Najbardziej zelektryfikowana i najnowocześniejsza.


• była Czechosłowacja
• RM-70 (Raketomet Vzor 1970): W 1972 r. wprowadzona do armii czechosłowackiej własna wersja BM-21, oznaczona jako RM-70. Opiera się na samochodzie cieżarowym Tatra 813. W odróżnieniu od BM-21, RM-70 posiada kabinę pancerną oraz wystarczająco dużo miejsca za nią, aby umożliwić przechowywanie kolejnych 40 rakiet.
• RM-70/85: Zmodernizowana wersja RM-70 oparta na samochodzie ciężarowym Tatra 815.


• Polska
• WR-40 "Langusta": Jest to nowoczesny Polski projekt, z nową wersją systemu kontroli ognia (z pociskami BFC201, komputerem i systemem nawigacji Sigma 30) oraz zmodyfikowanych wyrzutni opartych na ciężarówce Jelcz P662D (produkowanych przez Jelcz-Komponenty). Pierwszy pojazd wszedł do służby 20 marca 2007. Prawdopodobnie około połowa, ze wszystkich 227 Polskich wyrzutni BM-21, zostanie przerobiona na nowoczesne WR-40 "Langusta". Zostały opracowane równierz specjalne nowoczesne typy amunicji : ich zasięg wynosi około 42 km dla rakiet HE "Fenix". Ciężarówka Jelcz P662.D.35 z lekko opancerzoną kabiną będzie również przygotowywana do nowej, jeszcze prototypowej konstrukcji mobilnej wyrzutni rakiet.


• Egipt
• RL-21: Kopia BM-11
• RC-21: Kopia BM-21


• Korea Północna (KRLD)
• BM-11: Północno Koreańska 30-tubowa wersja BM-21. Tuby ułożone są 2x15; wszystkie rakiety mogą być opalane w zaledwie 15 sekund. Podstawą dla systemu BM-11 jest produkowana w Japoni ciężarówka Isuzu.
• NDP 122mm M1977: Bezpośrednia kopia BM-21 "Grad"
• NDP 122mm M1985: Bardziej nowoczesna wersja BM-21 "Grad".


• Iran
Iran produkuje kopie BM-11 i BM-21, które mogą używać oryginalnych radzieckich rakiet, jak również rozwijanych lokalnie rakiet "Arash" z zasięgiem do 20,5 km. Istnieją także rakiety z zasięgiem do 26 km.
• Hm20: jest to Irańska wersja BM-21, montowane na ciężarówce Mercedes-Benz 2624 6x6.
• Hm23: wyrzutnia w wersji 16-rakietowej (2x8).
• HMxx: irańska 30-rakietowa wersja BM-11, oparta na ciężarówce Mercedes-Benz LA 911B 4x4. Niektóre pojazdy są wyposażone w dźwig hydrauliczny.


• Pakistan
• KRL 122: Wersja bardzo podobna do Północno Koreańskiej BM-11. KRL 122 było produkowane pierwotnie w oparciu o ciężarówkę Isuzu, ale nowsze modele są montowane na ciężarówce Reo M35.


• Rumunia
• APR-21 (aruncator de proiectile reactive): Rumuńska wersja wyrzutni 21-rakietowej (3x7), zamontowana na ciężarówce Bucegi SR-114 4x4. Nie jest już wykorzystywana przez rumuńską armie, ale niektóre pojazdy zostały wyeksportowane do Nigeri oraz Maroko
• APR-40: ulepszony model, oparty na ciężarówce DAC-665T 6x6.
• LAROM lub LAROM 160: Jest to ulepszony wersja, została opracowana we współpracy z Izrael. Konstrukcja oparta jest na samochodzie ciężarowym DAC 25,360 DFAEG.


• RPA
• Valkiri
• Bateleur: nowsza, bardziej dokładna wersja Valkiri.


• Turcja
• T-122 "Sakarya": Jest to wersja Turecka, lokalnie produkowany przez MKEK i wyposażona w nowoczesne systemy komputerowe. Bazuje na Niemieckiej ciężarówce MAN 26,28 6x6. T-122 wszedł ze służby w 1996 roku.


• Strefa Gazy
• Jak podają Izraelskie media, Hammas wystrzelił kilka rakiet pochodzących z BM-21 Grad, na izraelskie miasto Aszkelon, na początku 2008 roku.

Dane taktyczno-techniczne:

Dane podstawowe:
Nazwa BM-21 "Grad"
Typ polowa wyrzutnia rakietowa
Państwo ZSRR
Trakcja Kołowy 6x6
Załoga 4 osoby

Historia
Lata produkcji 1964 - obecnie
Używane przez były Układ Warszawski

Dane techniczne
Silnik V-8 benzyny ZiŁ -375 180 hp (130 kW) 180 KM (130 kW)

Wymiary
Długość 7,35 m
Szerokość 2,40 m
Wysokość 3,09 m
Prześwit 0,39 m

Masa
Masa bojowa 13,71 ton

Prędkość maksymalna 75 km/h

Uzbrojenie
Kaliber 122,4 mm
Prowadnice rakiet 40
Szybkostrzelność 2 rakiety/s